Terug naar het overzicht

De onrechtstreekse schenking

1.1                      Definitie

Een onrechtstreekse schenking wordt ook wel “la donation indirecte” genoemd.

Bij een onrechtstreekse schenking gaat de schenker zich ook van een ander soort contract bedienen dan een openlijke schenking, waardoor er zich een verschuiving voordoet van het vermogen van de schenker naar dat van de begiftigde, zonder dat de zaken naar de buitenwereld toe anders voorgesteld worden dan ze in werkelijkheid zijn.

Men zal daarbij gebruik maken van een neutrale en autonome rechtsfiguur, waardoor rechten definitief en onherroepelijk worden overgedragen en die iemand een voordeel verschaffen. Men schenkt dus in feite zonder de indruk te geven dat men schenkt.

“Neutraal” betekent dat uit de akte niet mag blijken of de eigendomsoverdracht die ze teweegbrengt onder bezwarende titel dan wel ten titel van schenking gebeurde. De gebruikte akte mag haar oorzaak niet vermelden.

“Autonoom” betekent dat het om een akte gaat die door het recht aan eigen regels onderworpen is, ook wat de vorm betreft. Als deze nageleefd werden, is de akte geldig, ook al zou blijken dat ze een schenking bevat.

1.2                      Toepassingen

Een onrechtstreekse schenking kan diverse toepassingen hebben.

1.2.1                  Kwijting van schuld

Bij kwijtschelding van schuld ligt een echte bestaande schuldvordering in het voordeel van de schenker aan de basis. De schenker/schuldeiser zal deze werkelijk bestaande schuld aan de begiftigde/schuldenaar kwijtschelden. Het gaat dus om een oprechte rechtshandeling.

Geschiedt de kwijtschelding van schuld met “animus donandi” en zonder tegenprestatie, dan hebben we te maken met een onrechtstreekse schenking die ontsnapt aan de vormvereisten van Art. 931 B.W. en die dus onderhands kan gebeuren.

Deze techniek wordt soms toegepast bij overdracht van aandelen in familieverband. Let wel, het contract van verkoop moet reëel zijn. Als de prijs fictief wordt vastgesteld, is het niet langer een onrechtstreekse schenking, maar een vermomde schenking.

1.2.2                  Verzaking aan een recht

De zogenaamde afstand van recht wordt ook als onrechtstreekse schenking aanzien.

Zo kan de schenker een erfenis verwerpen met de bedoeling zijn aandeel te laten toekomen aan zijn mede-erfgenamen of aan alle volgende erfgenamen. Zo handelt de verwerpende erfgenaam “animus donandi” en is de verwerping van zijn aandeel eigenlijk een schenking, maar blijft zij de vorm hebben van een verwerping.

1.2.3                  Beding ten gunste van derden

Er is sprake van een beding ten behoeve van een derde wanneer in een contract het voordeel van het contract aan een derde zal toekomen, die buiten dit contract blijft.

Het beding ten behoeve van een derde kan in verschillende soorten van contracten voorkomen.

vb. Het animo donandi afsluiten van een levensverzekering ten voordele van een derde (erfgenaam van de verzekeringnemer).

Hoewel dit beding een schenking inhoudt, zal zij evenwel van de formaliteiten van een schenking worden vrijgesteld, omdat haar oorsprong bestaat uit een contract met een autonoom statuut. Zijn de regels eigen aan dit contract nageleefd, dan werd de betreffende overeenkomst op een geldige wijze aangegaan.

1.3                      De fiscaliteit van de onrechtstreekse schenking

Op onrechtstreekse schenkingen zijn er geen registratierechten verschuldigd.

Als de schenking niet werd geregistreerd en de schenker overlijdt binnen de drie jaar na de schenking, wordt de schenking geacht deel uit te maken van de nalatenschap en zijn er alsnog successierechten verschuldigd op het bedrag van de schenking.

U kunt, als begiftigde, zelf, dus zonder tussenkomst van een notaris, een onrechtstreekse schenking laten registreren door de documenten (brieven, overschrijvingsbewijzen, …) die het bestaan van de schenking aantonen over te maken aan het registratiekantoor. Zo werd de schenking onderworpen aan de registratierechten en moet u ze niet vermelden in de aangifte van de nalatenschap. U bent dan ook geen successierechten meer verschuldigd.